Tác giả – tác phẩm: Chùm ca dao trào phúng – Ngữ văn lớp 8 Kết nối tri thức

1. Bài ca dao số 1

Bài ca dao nói về những người thầy bói rởm, hành nghề mê tín.

• Âm thanh: chập chập, cheng cheng

  → Âm thanh của tiếng trống, tiếng chiêng mê tín, hư ảo.

• Sự vật: con gà trống thiến, xôi.

  → Những lễ vật để cúng bái.

• Con người (cách xưng hô): thầy

  → Hành nghề mê tín, dị đoan.

=> Bài ca dao trên là những lời mỉa mai, châm biếm với những người bói toán dởm. Đó là những lời dụ dỗ, mê tín mạng tính chất lừa người và chuộc lợi về bản thân của tên thầy bói. Qua đây, ta thấy rõ sự mỉa mai, khinh bỉ và chế giễu của người xưa đối với những người hành nghề mê tín này. Không chỉ thế, đó còn là lời cảnh báo và khuyên nhủ những người tin vào những thứ mê tín như bài ca dao trên.

2. Bài ca dao số 2

• Bài ca dao số 2 nói về sự giả tạo của con mèo và sự khôn ngoan của chú chuột.
• Hình ảnh mèo – chuột (cách xưng hô: chú chuột và con mèo) là sự tương phản đối lập (mèo giả tạo, gian trá >< chuột khôn ngoan, khéo léo).
• Cách dùng từ “hỏi thăm”, “chú chuột” nói lên sự dối trá, tinh quái của mèo. Nhưng chú chuột tinh khôn, láu lỉnh không dễ bị đánh lừa, lại nói kháy mèo cho bõ ghét, cho hả giận “giỗ cha chú mèo”.
• “Đi chợ đàng xa”, nghĩa là chuột muốn nói với mèo rằng mình đã cao chạy xa bay rồi, không tóm được đâu. Mèo tinh quái nhưng chuột còn tinh ranh hơn. Kết cuộc là cảnh chú chuột nhỏ bé tinh khôn đã thắng lão mèo to xác hung dữ – một kết thúc có hậu.

=> Bài đồng dao mách nước cho kẻ yếu cách ứng xử với kẻ mạnh; chuột khôn khéo, mềm mỏng đáp lại sự “ân cần hỏi han” của mèo để cầu sự bình an theo phương châm “Mạnh dùng sức, yếu dùng chước”.