Trong đoạn trích của tiểu thuyết “Nỗi buồn chiến tranh”, nhân vật Kiên hiện lên là một người mang chồng chất những nỗi đau, cả ở quá khứ và hiện tại. Tuy nhiên, Kiên đã lựa chọn nhớ lại và viết về câu chuyện quá khứ để phục sinh về tinh thần. Như nhân vật “tôi” đã nói sau khi đọc số bản thảo tưởng như lộn xộn và khó hiểu của Kiên, chúng ta mới biết rằng đó chính là “niềm cảm hứng, niềm lạc quan quay ngược về quá khứ”. Nơi quá khứ đó, tưởng như đau đớn nhưng lại chan chứa tình người, những ngày tháng son trẻ, trong trắng và chân thành.